Bekkenbodemtherapie: wat is het en wanneer heb je het nodig?

Pijn in je onderbuik, ongewild urineverlies, een zwaar gevoel "daar beneden", een verstoorde stoelgang of pijn bij seks: het zijn klachten waar veel mensen mee rondlopen en zelden over praten. Toch komen ze veel vaker voor dan je denkt. Bekkenbodemtherapie kan in veel gevallen helpen, bij vrouwen én mannen, jong en oud. In dit artikel leggen we uit wat bekkenbodemtherapie is, wanneer het zinvol is en wat je zelf alvast kunt doen.

💬 Goed om te weten: Bij Fysiotherapie Strijp-S in Eindhoven bieden wij zelf geen bekkenbodemtherapie aan. Hieronder leggen we alles uit en helpen we je verder naar een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut in de regio.

Wat is de bekkenbodem precies?

De bekkenbodem is een laag spieren onderin je bekken, gespannen tussen je schaambeen voorin en je staartbeen achterin. Deze spieren hebben drie belangrijke functies:

• Steunen: ze dragen je blaas, baarmoeder (bij vrouwen) en darmen.
• Sluiten en openen: ze regelen of plas, ontlasting en winden binnenblijven of vrij komen.
• Stabiliseren: ze werken samen met je buik-, rug- en heupspieren bij elke beweging.

De bekkenbodemspieren werken voor het grootste deel onbewust, je staat er pas bij stil als er iets niet goed gaat. Een bekkenbodem die te slap is, te gespannen is of niet goed samenwerkt met de rest van het lichaam kan voor uiteenlopende klachten zorgen.

Wat is bekkenbodemtherapie?

Bekkenbodemtherapie, ook wel bekkenfysiotherapie genoemd, is een specialisatie binnen de fysiotherapie. Een bekkenfysiotherapeut helpt je om je bekkenbodemspieren weer goed te laten werken: ontspannen, aanspannen, op het juiste moment, met de juiste kracht. De therapie is altijd op maat en kan bestaan uit oefeningen, ademhalingstechnieken, biofeedback, ontspanningstechnieken en advies over je dagelijks leven.

Een bekkenfysiotherapeut heeft na de reguliere fysiotherapie-opleiding een aanvullende masteropleiding bekkenfysiotherapie gevolgd. Niet elke fysio mag zich zo noemen, alleen geregistreerde bekkenfysiotherapeuten staan in het Centraal Kwaliteitsregister van het KNGF.

Veelvoorkomende bekkenbodemklachten

Bekkenbodemklachten komen voor in alle leeftijdsgroepen en bij beide geslachten. De meest voorkomende klachten waarvoor mensen bekkenbodemtherapie zoeken:

• Urine-incontinentie: ongewild urineverlies bij hoesten, niezen, sporten of plotse bewegingen (stressincontinentie) of bij sterke aandrang (urge-incontinentie).
• Verzakking van blaas, baarmoeder of darm, een zwaar of "vol" gevoel onderin de buik.
• Een gespannen of verkrampte bekkenbodem met pijn in het bekken, onderrug of bij seks.
• Pijn bij seks (dyspareunie) of vaginisme bij vrouwen.
• Stoelgangsproblemen: obstipatie, moeite met legen of ongewild verlies van ontlasting.
• Klachten na de bevalling: pijn, urineverlies, een onstabiel gevoel.
• Klachten in en na de zwangerschap: rug- en bekkenpijn, bekkeninstabiliteit.
• Klachten bij mannen: prostaatklachten, plasproblemen, pijn rond het schaambeen, erectiestoornissen of klachten na een prostaatoperatie.

Te gespannen bekkenbodem: symptomen

Veel mensen denken dat bekkenbodemklachten altijd komen door zwakke spieren. Maar net zo vaak is de bekkenbodem juist te gespannen of verkrampt. Typische symptomen van een te gespannen bekkenbodem:

• aanhoudende pijn diep in het bekken of de onderbuik
• pijn bij seks, bij het inbrengen van een tampon of bij gynaecologisch onderzoek
• moeite met plassen of het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg gaat
• obstipatie en lang op het toilet zitten zonder resultaat
• pijn die uitstraalt naar lies, onderrug of binnenkant van de bovenbenen
• het gevoel dat je je "daar beneden" niet kunt ontspannen

Een gespannen of verkrampte bekkenbodem kan vanzelf overgaan, maar vaak helpt bekkenbodemtherapie sneller, vooral als de klachten al langer aanhouden. De behandeling richt zich dan juist op ontspannen in plaats van trainen.

Bekkenbodem na de bevalling

Tijdens zwangerschap en bevalling staat je bekkenbodem onder grote druk. Het is normaal dat de spieren tijd nodig hebben om te herstellen. Veel vrouwen merken in de eerste weken of maanden na de bevalling:

• lichte urineverlies bij niezen, hoesten of tillen
• een zwaar of laagstaand gevoel onderin
• pijn bij seks
• moeite om de bekkenbodem bewust aan te spannen

Bij milde klachten herstelt de bekkenbodem in de eerste 3 tot 6 maanden vaak vanzelf, mits je rustig opbouwt en niet te snel zwaar belast. Houden de klachten aan, of bevielen de klachten direct hevig, dan is bekkenbodem na bevalling een goede reden om langs te gaan bij een bekkenfysiotherapeut.

Bekkenbodemklachten bij mannen

Mannen hebben net zo goed een bekkenbodem, met dezelfde drie functies. Bij bekkenbodem mannen denken artsen en therapeuten aan klachten zoals:

• problemen met plassen of stoppen-met-plassen
• pijn in het bekken of rond de balzak en perineum
• ongewild urineverlies na een prostaatoperatie
• erectieproblemen waarbij de bekkenbodem een rol speelt
• klachten bij sporters door overspanning van de bekkenbodem (bv. wielrenners, hardlopers, krachtsporters)

Bekkenfysiotherapie voor mannen is volwaardig en wordt vergoed in dezelfde voorwaarden als voor vrouwen.

Bekkenbodem oefeningen: wat kun je zelf doen?

Bekkenbodem oefeningen zijn alleen zinvol als je weet of je bekkenbodem te slap, te gespannen of beide is. Bij een te gespannen bekkenbodem maakt méér aanspannen de klachten juist erger. Daarom is een goede inschatting van een bekkenfysiotherapeut waardevol voordat je losgaat met online oefeningen.

Een paar algemene principes die bijna altijd helpen:

• Adem rustig en diep door je buik en let op of je bekkenbodem mee beweegt
• Wees bewust van houding: rechte rug, ontspannen schouders, voeten plat op de grond
• Vermijd persen tijdens toiletbezoek, neem de tijd
• Pauzeer regelmatig als je veel zit, sta op en beweeg
• Bouw belasting rustig op bij sport, vooral als je net bevallen bent of klachten hebt

Specifieke Kegel-oefeningen (aanspannen en ontspannen van de bekkenbodem) zijn bekend, maar werken alleen als je ze correct uitvoert. Veel mensen spannen verkeerd aan of merken het verschil tussen spannen en ontspannen niet duidelijk. Daarom is begeleiding door een bekkenfysiotherapeut bij hardnekkige klachten zo waardevol.

Hoe verloopt een afspraak bij een bekkenfysiotherapeut?

Bij een eerste afspraak neemt de bekkenfysiotherapeut uitgebreid de tijd. Wat je meestal kunt verwachten:

• Uitgebreide intake over je klachten, leefstijl, eventuele bevalling, sporten, plas- en stoelgangspatroon
• Lichamelijk onderzoek van houding, ademhaling en bekken, niet alle onderzoeken zijn inwendig
• Eventueel inwendig onderzoek (vaginaal of rectaal) om de bekkenbodem direct te beoordelen. Dit gebeurt alleen met jouw toestemming en wordt vooraf rustig uitgelegd.
• Behandelplan op maat met oefeningen, ademhaling, ontspanning, biofeedback en leefstijladvies
• Vervolgafspraken om de voortgang te bespreken

Een afspraak duurt meestal 30 tot 45 minuten. Een traject bestaat vaak uit 5 tot 10 afspraken, afhankelijk van de klacht.

Vergoeding van bekkenfysiotherapie

Veel mensen zoeken op vergoeding bekkenfysiotherapie. De vergoeding hangt af van je verzekering en de aanleiding:

• Na de bevalling: de eerste 9 behandelingen bekkenfysiotherapie worden vergoed vanuit de basisverzekering als er sprake is van urine-incontinentie, mits gestart binnen 12 maanden na de bevalling.
• Andere bekkenbodemklachten: vergoeding loopt via de aanvullende verzekering. Het aantal vergoede sessies verschilt per pakket.
• Verwijzing: Een verwijzing van huisarts of specialist is niet altijd nodig, dankzij Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie (DTF). Sommige verzekeraars eisen wel een verwijzing voor vergoeding.

Check altijd je polisvoorwaarden of bel je verzekeraar als je twijfelt.

Wanneer naar een bekkenfysiotherapeut

Overweeg een bekkenfysiotherapeut als je:

• al weken of maanden last hebt van een van bovengenoemde klachten
• je dagelijks leven aanpast om "ongelukjes" te voorkomen
• pijn ervaart die je seksleven of werk beïnvloedt
• na een bevalling drie maanden of langer klachten houdt
• na een prostaatoperatie klachten hebt die niet vanzelf verminderen
• regelmatig pijn voelt diep in het bekken of de onderbuik zonder duidelijke oorzaak

Bij plotselinge hevige pijn, koorts, bloedverlies of het idee dat er iets ernstigers speelt: ga eerst naar je huisarts.

Een bekkenfysiotherapeut vinden in Eindhoven of omgeving

Zoals gezegd bieden wij bij Fysiotherapie Strijp-S geen bekkenbodemtherapie aan. Wel kunnen we je doorverwijzen of helpen om een geschikte praktijk te vinden. Praktische tips:

• Zoek via het Centraal Kwaliteitsregister van het KNGF op een geregistreerd bekkenfysiotherapeut in de buurt.
• De beroepsvereniging NVFB (Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie bij Bekkenproblematiek en Pré- en Postpartum Gezondheid) heeft een zoekfilter op postcode.
• Vraag je huisarts om een aanbeveling.

In Eindhoven en omgeving zijn meerdere praktijken met een NVFB-geregistreerde bekkenfysiotherapeut.