Mastitis (borstontsteking): symptomen, oorzaken en behandeling

Mastitis is een ontsteking van het borstweefsel, meestal met pijn, roodheid, warmte en griepachtige verschijnselen. De aandoening komt het vaakst voor in de eerste weken na de bevalling bij vrouwen die borstvoeding geven, maar kan ook ontstaan zonder borstvoeding en zelfs bij mannen. Vroeg ingrijpen met warmte, voeden of kolven en rust voorkomt vaak dat er antibiotica nodig is.

💬 Goed om te weten: Bij Fysiotherapie Strijp S in Eindhoven behandelen we geen mastitis. De juiste eerste hulpverlener is je verloskundige, lactatiekundige of huisarts. Dit artikel is informatief.

Beginnende borstontsteking: vroege signalen

In de eerste 12 tot 24 uur van een borstontsteking voel je vaak al dat er iets niet klopt. Vroege signalen van een beginnende borstontsteking:

• een gevoelige plek of harde streep in de borst
• warmte of een lichte roodheid op die plek
• een prikkelend, kloppend of zeurend gevoel
• je voelt je sneller moe of een beetje grieperig
• de borst voelt vol of strak, ook direct na voeden of kolven
• soms een tepelkloof of een wondje aan de tepel

Vroeg handelen helpt enorm. Bij de eerste tekenen:

1. Leg een warm washandje of warme rijstzak op de borst voor het voeden. 2. Voed of kolf juist aan de aangedane kant, vaker dan normaal. 3. Masseer voorzichtig van de pijnlijke plek richting de tepel terwijl je voedt. 4. Neem rust, ga in bed of op de bank liggen. 5. Drink genoeg water en gebruik paracetamol als de pijn flink is.

Snel reageren voorkomt vaak dat het verergert tot een echte ontsteking.

Symptomen van mastitis

Typische symptomen van mastitis zijn:

• een pijnlijke, warme en vaak harde plek in de borst
• roodheid van de huid, soms in een wigvormig patroon
• een opgezette borst die zwaarder aanvoelt
• griepachtige verschijnselen: koorts, koude rillingen, vermoeidheid, spierpijn
• soms een tepelkloof of beschadiging van de tepel
• in ernstige gevallen pus uit de tepel of een voelbare harde bobbel

Veel vrouwen worden binnen enkele uren tot een dag opvallend zieker. Mastitis is een acute aandoening die snelle aandacht verdient.

Borstontsteking tijdens borstvoeding

Bij borstvoeding ontstaat mastitis meestal door een verstopt melkkanaaltje. De melk kan niet weg, het kanaal raakt opgezet en het weefsel eromheen wordt geprikkeld. Komt er dan een bacterie bij (via een tepelkloof of huidwondje), dan ontstaat een echte ontsteking.

Wat helpt:

• blijven voeden of kolven, juist aan de aangedane kant
• warmte voor het voeden om de melk vlot te laten stromen
• kou na het voeden om pijn en zwelling te verminderen
• aandachtige aanleg techniek: laat een lactatiekundige meekijken
• rust en pijnstilling
• voldoende drinken

Verbeteren de klachten niet binnen 24 uur, of word je zieker, schakel dan een verloskundige of huisarts in. Soms is een antibioticumkuur nodig.

Borstontsteking zonder borstvoeding

Mastitis kan ook ontstaan zonder borstvoeding. Dit komt minder vaak voor en vraagt altijd om een arts. Mogelijke oorzaken:

• een geblokkeerd melkkanaaltje rond menstruatie of hormonale veranderingen
• een tepelkloof of huidwondje waarlangs bacteriën binnenkomen
• een tepelpiercing
• roken (verhoogt kans op een ontsteking onder de tepel)
• in zeldzame gevallen een tumor

Bij borstontsteking zonder borstvoeding is een doktersbezoek nodig om andere oorzaken uit te sluiten, waaronder zeldzame vormen van inflammatoire borstkanker.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Bel je verloskundige, lactatiekundige of huisarts dezelfde dag wanneer:

• je koorts hebt boven 38,5 graden
• je je flink ziek voelt
• de klachten na 24 uur warmte, voeden en rust niet verbeteren
• er pus uit de tepel komt
• je een harde, pijnlijke knobbel voelt die niet wegtrekt na voeding
• de tepel ingetrokken raakt of de huid opvallend dimpelt
• je niet zwanger bent of geen borstvoeding geeft en toch deze klachten hebt

Hoe voorkom je borstontsteking?

Helemaal voorkomen kan niet, maar deze adviezen helpen:

• zorg voor een goede voedingstechniek (vraag de lactatiekundige om hulp)
• voorkom dat melk lang blijft staan: voed of kolf regelmatig
• draag een goed passende, niet te strakke bh
• verzorg tepelkloofjes vroegtijdig met een lanoline zalf
• zorg voor voldoende rust en stoppen met roken