Nieuwe behandeling artrose knie: wat het onderzoek zegt over GLA:D

De klassieke aanpak van knieartrose, rust, ontstekingsremmers, injectie, operatie, was gebaseerd op het idee dat artrose een mechanisch slijtageprobleem is dat je het beste zo min mogelijk belast. Dit beeld klopt niet. Artrose is een aandoening van het hele gewricht, inclusief spieren, zenuwen en het centrale zenuwstelsel. Kraakbeen heeft geen bloedvaten en wordt uitsluitend gevoed via beweging. Stilleggen versnelt de spierverzwakking en onderdrukt de gewrichtsvoeding, het maakt artrose structureel slechter.

Tegelijkertijd lieten grootschalige studies zien dat injecties (hyaluronzuur, corticosteroïden) weinig beter werken dan placebo op de lange termijn en bij corticosteroïden zelfs kraakbeenschade kunnen versnellen bij herhaald gebruik. En kijkoperaties (arthroscopie) bij artrose werden in gerandomiseerde studies vergeleken met nepoperaties, met vergelijkbare uitkomsten. De conclusie van de Cochrane Review (2008, bevestigd 2016): arthroscopie bij knieartrose heeft geen bewezen voordeel boven conservatieve behandeling.

Dit veranderde de richtlijnen ingrijpend. De OARSI (Osteoarthritis Research Society International) publiceerde in 2019 en actualiseerde in 2024 haar richtlijnen met oefentherapie als de sterkst aanbevolen behandeling (evidence level 1A). De Nederlandse NHG-standaard Artrose (2020) sloot hierbij aan: oefentherapie is de eerste stap, injecties en operatie zijn voorbehouden aan patiënten bij wie oefentherapie onvoldoende effect heeft.

Oefentherapie bij artrose bestond al langer, maar de resultaten waren wisselend. Het probleem was niet de oefeningen zelf, maar de inconsistentie in uitvoering: elke therapeut deed het anders, er was geen standaard voor welke oefeningen, hoe progressief op te bouwen en hoe resultaat te meten. GLA:D loste dit op.

GLA:D werd in 2013 gelanceerd door de Universiteit van Southern Denmark na jarenlange ontwikkeling op basis van systematisch literatuuronderzoek. Het protocol bevat verplichte onderdelen: gevalideerde vragenlijsten (KOOS/HOOS) voor en na het programma, twee voorlichtingssessies met vastgelegde inhoud, een oefenprotocol van minimaal twaalf sessies met specifiek gedefinieerde oefeningen en een progressieregel, en een follow-up meting. Alleen therapeuten met een gecertificeerde GLA:D-opleiding mogen het programma uitvoeren.

Deze standaardisering maakt het mogelijk om uitkomsten internationaal te vergelijken. Het Deense GLA:D-register telt inmiddels data van meer dan 50.000 deelnemers uit 35 landen. Die database geeft een betrouwbaar beeld van wat het programma in de praktijk oplevert, niet alleen in gecontroleerde studies, maar bij gewone patiënten bij gewone fysiotherapiepraktijken.

Uit de analyse van de Deense registerdata (Skou & Roos, 2017; n = 28.000 deelnemers) kwamen de volgende gemiddelde uitkomsten:

• 74% van de deelnemers rapporteerde minder pijn na het programma (gemeten via de KOOS/HOOS pijnscore)
• 76% rapporteerde betere loopfunctie bij dagelijkse activiteiten
• 63% gebruikte na het programma minder pijnmedicatie
• 12 maanden na het programma waren de verbeteringen nog steeds aantoonbaar aanwezig bij het merendeel van de deelnemers
• Patiënten op de wachtlijst voor een knieprothese hadden na GLA:D vergelijkbare pijnscores als de geopereerde groep (Skou et al. NEJM 2022)

Het New England Journal of Medicine-onderzoek uit 2022 verdient speciale aandacht: het is een gerandomiseerde gecontroleerde studie, de gouden standaard in medisch onderzoek, waarbij patiënten willekeurig werden ingedeeld in een GLA:D-groep of een groep die direct een knieprothese kreeg. Na 12 maanden was het verschil in pijnscore niet statistisch significant. Met andere woorden: voor de meeste patiënten met ernstige knieartrose geeft GLA:D op de korte termijn vergelijkbare pijnvermindering als een operatie, zonder de risico's en de revalidatietijd.

Naast GLA:D circuleert er veel informatie over nieuwe behandelingen voor knieartrose. Hier een eerlijk overzicht van wat het wetenschappelijk bewijs zegt.

Hyaluronzuur injecties worden al decennialang toegepast maar staan ter discussie. Een Cochrane Review (2012, geactualiseerd 2022) concludeerde dat hyaluronzuur marginaal effectief is op pijn maar klinisch niet significant beter dan een placebo-injectie. De OARSI-richtlijn 2024 beveelt het niet meer aan als standaardbehandeling. GLA:D heeft significant sterkere evidence.

PRP (platelet-rich plasma) injecties zijn populair als 'biologische' behandeling. De wetenschappelijke basis is vooralsnog zwak: studies zijn klein, niet gestandaardiseerd en tonen wisselende resultaten. De OARSI-richtlijn geeft PRP een 'onzeker' bewijs-label. PRP kost €300 tot €600 per injectie en wordt niet vergoed. GLA:D kost niets boven het eigen risico en heeft sterk bewijs.

Stamceltherapie wordt aangeboden als revolutionaire behandeling maar heeft bij knieartrose geen wetenschappelijk bewezen effect op klinische uitkomsten. De huidige studies zijn observationeel en van lage kwaliteit. Kosten: €2.000 tot €5.000, niet vergoed. Artrose-richtlijnen bevelen het niet aan.

GLA:D heeft level 1A evidence (hoogste niveau), is vergoed via de basisverzekering, en geeft naast pijnvermindering ook een duurzame verbetering van kracht, functie en kwaliteit van leven. Het is de nieuwe standaard, niet vanwege marketing, maar vanwege de data.

GLA:D is vergoed door alle Nederlandse zorgverzekeraars via de basisverzekering, mits je een verwijzing hebt met de diagnose artrose. Je betaalt geen extra kosten bovenop het normale eigen risico. Vergelijk dat met hyaluronzuur (€150–300 per injectie, niet altijd vergoed), PRP (€300–600, niet vergoed) of een knieprothese (aanzienlijke revalidatietijd en operatierisico's).

Bel ons op 040-3400224. We vertellen je hoe je de verwijzing regelt en wat het in jouw verzekeringssituatie kost. Meer over het programma: GLA:D therapie Eindhoven of lees over artrose oefeningen.