Piriformis syndroom: pijn in de bil met uitstraling

De piriformis is een kleine, diepe spier in de bil die van het heiligbeen naar het dijbeen loopt. Hij zorgt voor buitenwaartse rotatie van de heup en speelt een rol bij stabiliteit van het bekken. De nervus ischiadicus, de dikste zenuw van het lichaam, loopt bij de meeste mensen direct onder of door de piriformisspier. Wanneer de piriformis gespannen, verkleeft of hypertoon raakt, kan hij de zenuw irriteren of samenklemmen.

Het piriformis syndroom wordt vaak verward met ischias vanuit een rughernia, omdat de uitstralende pijn langs hetzelfde zenuwpad loopt. Het verschil: bij piriformis syndroom zit de beknelling in de bil, niet in de wervelkolom. Er is zelden sprake van lage rugpijn als hoofdklacht.

De klachten bij piriformis syndroom zijn goed herkenbaar als je weet waar je op let:

• Diepe, zeurende pijn diep in de bil, moeilijk precies aan te wijzen.
• Pijn die toeneemt bij lang zitten, opstaan uit een stoel of instappen in de auto.
• Verbetering bij bewegen en lopen, in tegenstelling tot hernia-ischias.
• Uitstraling naar de achterkant van het bovenbeen, soms richting knie of onderbeen.
• Drukpijn als de therapeut op de bilspier drukt.
• Stijfheid of pijn bij het naar buiten draaien van het been.

Het grote onderscheid met hernia-ischias: bij piriformis syndroom is er zelden lage rugpijn als hoofdklacht. De pijn zit primair in de bil.

Het piriformis syndroom ontstaat wanneer de spier overbelast, verkleeft of chronisch gespannen raakt. Veelvoorkomende oorzaken:

• Langdurig zitten, bij kantoorbanen of lang autorijden staat de piriformis constant onder lage spanning.
• Overbelasting bij sport, hardlopers en fietsers belasten de heupstabilisatoren intensief. Bij een plotselinge trainingstoename kan de piriformis overprikkeld raken.
• Een val op de bil, direct trauma kan leiden tot een triggerpoint in de spier.
• Zwangerschap, door veranderde belasting van bekken en heup kan de piriformis compensatoir overwerken.
• Zwakke heupstabilisatoren, als de gluteus medius en andere heupspieren te weinig kracht leveren, neemt de piriformis te veel over.

Slaaphouding heeft grote invloed op je klachten. Bij piriformis syndroom is de beste slaaphouding op de zij, met het pijnlijke been bovenop en een kussen tussen de knieën. Het kussen voorkomt dat het been naar binnen roteert; die binnenwaartse rotatie van de heup trekt de piriformisspier strakker en vergroot de druk op de zenuw.

• Op de zij (pijnlijk been boven): kussen tussen knieën, heupen neutraal. Dit is de meest ontlastende houding.
• Op de rug: kussen onder de knieën zodat de heupen licht gebogen blijven en de bilspier ontspant.
• Op de buik: vermijden. Dit vergroot de binnenwaartse rotatie van de heup en verhoogt de spanning op de piriformis.

Tip: gebruik een stevig kussen van minstens 10 cm dik tussen de knieën, zodat de heup niet door het kussen zakt. Een dun kussen werkt niet.

Er bestaat geen beeldvorming die piriformis syndroom bewijst: een MRI toont de spierirritatie niet. De diagnose stellen we op basis van het klachtenpatroon en gerichte tests:

• FAIR-test (Flexion, Adduction, Internal Rotation): de heup wordt in een positie gebracht die de piriformis oprekt. Positief als dit uitstraling of bilpijn oproept.
• Pace-test: weerstand geven bij buitenwaartse rotatie van de heup. Positief bij pijn of krachtsafname.
• Palpatie van de piriformis: directe druk op de spier via de bil. Bij piriformis syndroom is dit duidelijk pijnlijk en soms voelbaar als een strakke band.
• Analyse van looppatroon en heupkracht.

Als er twijfel bestaat over een hernia als oorzaak, verwijzen we door voor MRI via de huisarts. In de meeste gevallen is aanvullend onderzoek niet direct nodig.

De behandeling richt zich op drie pijlers: de spierspanning verlagen, de zenuw mobiliseren en de heupkracht opbouwen.

Stretchen, piriformis stretch (figure-4):

Lig op de rug, beide knieën gebogen. Leg de enkel van het aangedane been op de knie van het andere been. Trek het gezonde been voorzichtig naar je toe tot je een diepe rek voelt in de bil. Vasthouden: 30 tot 60 seconden, 3 herhalingen per kant, 3 keer per dag. Dit is de meest effectieve oefening bij piriformis syndroom. Bekijk de exacte uitvoering van alle piriformis oefeningen op onze pagina ischias oefeningen.

Dry needling:

Bij een verkleefde of hypertone piriformis is dry needling effectief. De naald richt zich op de triggerpoints diep in de bilspier, waardoor de spanning direct daalt en de druk op de nervus ischiadicus afneemt. Patiënten met piriformis syndroom reageren vaak goed op dry needling: soms al na één of twee sessies merkbare vermindering van uitstralende pijn.

Oefentherapie:

Versterking van gluteus medius en andere heupstabilisatoren zorgt ervoor dat de piriformis minder hoeft te compenseren. Zonder krachtopbouw is de kans op terugval groot.

Met gerichte behandeling merken de meeste patiënten verbetering binnen 4 tot 8 weken. Volledig herstel duurt gemiddeld 2 tot 4 maanden, afhankelijk van hoe lang de klachten al bestaan en hoe consequent de oefeningen worden gedaan.

• Kortdurende klachten (minder dan 6 weken): herstel meestal binnen 4 tot 6 weken.
• Langdurige klachten: herstel kan 3 tot 4 maanden duren.
• Zonder krachtopbouw: kans op terugval bij hervatting van sport of langdurig zitten.

Terugval voorkomen: dagelijks de figure-4 stretch doen en structureel werken aan heupkracht zijn de belangrijkste preventieve maatregelen.

Last van diepe bilpijn met uitstraling, of pijn die erger wordt bij lang zitten? Bij Fysiotherapie Strijp-S in Eindhoven bepalen we via gerichte tests of er sprake is van piriformis syndroom of een andere oorzaak, en stellen we een behandelplan op dat past bij jouw situatie.

Bel 040-3400224 of maak online een afspraak.