Liesblessure: oorzaak, soorten en de weg naar herstel

De lies is een druk gebied. Meerdere structuren lopen hier samen: de adductorspieren die het been naar het midden brengen, de iliopsoas als heupbuiger, het lieskanaal met ligamenten, de schaambeen-symfyse en bij mannen de zaadstreng. Al deze structuren kunnen pijn geven die de sporter als liesblessure ervaart, maar de oorsprong is telkens anders.

Adductorenblessure

Een adductorenblessure is een overrekking of scheur van de adductorspieren aan de binnenzijde van het bovenbeen, met name de adductor longus. Het is de meest voorkomende liesblessure bij voetballers, met acute, goed lokaliseerbare pijn direct na een snelle richtingsverandering of schietbeweging.

Pubalgie

Pubalgie, internationaal ook wel athletic pubalgia of sportsman's groin genoemd, is een chronische overbelasting van de aanhechting van buikspieren en adductoren aan het schaambeen. De pijn sluipt erin, verergert bij schieten, hoesten of niezen en er is zelden een duidelijk beginmoment.

Sporthernia

Een sporthernia is een zwakte of scheur in de achterwand van het lieskanaal. Er is geen zichtbare uitpuiling zoals bij een gewone hernia, maar wel pijn diep in de lies bij intense belasting en typisch bij hoesten of niezen. Een operatie is nodig bij het falen van conservatieve behandeling.

Iliopsoas en heupimpingement (FAI)

Een iliopsoasblessure betreft overbelasting van de heupbuiger met pijn aan de voorzijde van de lies bij het optrekken van de knie. Dit zie je klassiek bij hardlopers en fietsers. Femoroacetabulair impingement of FAI is bot-op-bot contact in het heupgewricht met pijn bij diepe buiging, ook 's ochtends bij opstaan. Het onderscheid met een adductorenblessure is klinisch te maken maar vereist röntgen of MRI voor bevestiging.

Waarom het onderscheid zo belangrijk is

De behandeling verschilt fundamenteel per type. Een adductorenblessure behandel je met excentrische krachtoefeningen. Pubalgie vraagt een langdurig programma voor rompstabiliteit. Een sporthernia reageert soms niet op fysiotherapie en vereist chirurgie. FAI is met alleen fysiotherapie niet op te lossen als er structurele botveranderingen zijn. Een verkeerde diagnose leidt tot een verkeerde behandeling en maandenlange vertraging.

Pijn in de lies bij opstaan na lang zitten, bij de eerste stap 's ochtends of bij lopen na rust zijn klachten die sporters én niet-sporters kennen. De oorzaak is niet altijd een sportblessure. Bij sporters is pubalgie de meest waarschijnlijke diagnose: overbelasting van de schaambeen-aanhechting die na een nacht stilliggen stijf en pijnlijk is bij de eerste bewegingen.

Het schaambeen als pijnbron

Bij pubalgie is het schaambeen de pijnbron. De rechte buikspier en de adductoren hebben allebei hun aanhechting aan het schaambeen maar trekken in tegengestelde richtingen. Bij een disbalans tussen deze krachten, typisch bij voetballers die veel schieten, raakt het schaambeen chronisch geïrriteerd. De pijn is 's ochtends het ergst, verbetert na de warming-up maar verslechtert bij intensieve belasting of koude.

Wat jouw klachtenpatroon vertelt

Pijn bij opstaan na zitten die verbetert na 5 tot 10 minuten bewegen wijst typisch op pubalgie of een adductorenblessure. Pijn bij de eerste stap 's ochtends die geleidelijk afneemt kan ook een slijmbeursontsteking of artrose van de heup zijn. Pijn alleen bij sport op hoge intensiteit wijst eerder op een acute adductorenblessure of sporthernia. Pijn met uitstraling naar de binnenzijde van het been of bij mannen naar de testikels wijst op een sporthernia en vraagt beoordeling. Pijn bij hoesten, niezen of persen is het typische symptoom van een sporthernia. Pijn diep in de heup bij diepe buiging en bij traplopen vraagt overweging van FAI met doorverwijzing voor beeldvorming.

Voetbal is van alle sporten het sterkst geassocieerd met liesblessures. UEFA-onderzoek laat zien dat liesklachten goed zijn voor 12 tot 15% van alle voetbalblessures. De reden: voetbal combineert drie bewegingspatronen die extreme eisen stellen aan de lies. De schietbeweging, de zijwaartse richtingsverandering en de plotselinge stop-and-go sprint belasten de adductoren op het moment dat ze tegelijkertijd rekken en kracht leveren.

De risicofactoren

Onvoldoende adductorenkracht is de meest bewezen risicofactor. Een zwakke adductor longus scheurt sneller bij maximale belasting. Het dominante schietbeen heeft bij voetballers gemiddeld 15 tot 25% meer adductorenkracht en de zwakkere kant is kwetsbaarder. Na 60 tot 70 minuten wedstrijd neemt de coördinatie af en treden de meeste liesblessures op in de tweede helft. Snel trainingsvolume ophogen na vakantie of blessure is riskant omdat de adductoren traag zijn in het ophogen van belastbaarheid. Een zwakke gluteus medius verhoogt de compensatiebelasting op de lies en koude omstandigheden of een te korte warming-up vergroten het risico.

Het Copenhagen Adductor Programme

Het Copenhagen Adductor Programme is een excentrische adductorenoefening waarbij je gesteund door een partner de binnenkant van de knie op de grond drukt terwijl je je lichaam omhoog houdt. Een gerandomiseerde studie bij Deense voetballers laat een verlaging van de liesblessure-incidentie met 41% zien bij consistent gebruik in de voorbereiding. Het programma duurt per training 5 tot 8 minuten.

De behandeling start met een correcte diagnose. Zonder te weten welk subtype het is, adductorenblessure, pubalgie, sporthernia of FAI, is effectieve behandeling onmogelijk. Een gedetailleerd lichamelijk onderzoek is de eerste stap, aangevuld met echografie voor de zachte weefsels, röntgen voor het schaambeen bij pubalgie-verdenking of MRI voor het heupgewricht bij FAI of sporthernia.

Fase 1: pijnreductie (week 1 tot 2)

Isometrische adductorenoefeningen waarbij een bal tussen de knieën wordt ingedrukt zijn veilig en stimuleren herstel. Geen pijnlijke rek. Alternatieve cardio zoals fietsen en zwemmen houdt de conditie op peil.

Fase 2: kracht opbouwen (week 2 tot 6)

Excentrische adductorenoefeningen, het Copenhagen Adductor Programme in beperkt bereik, rompstabilisatie via plankvariaties en de heupbrug, en heupkrachttraining vormen de kern. Het doel is de krachtsymmetrie herstellen.

Fase 3 en 4: sportspecifiek en volledig contact (week 6 tot 10)

Fase 3 richt zich op sportspecifieke opbouw via zijsprongen, richtingswissels en schietbewegingen op lage intensiteit. Contacttraining volgt pas in de laatste stap. Fase 4 is volledige sport met volledig contact, wedstrijdintensiteit en duel na het pijnvrij uitvoeren van alle sportspecifieke testen.

Pubalgie vraagt een langere behandelperiode van 8 tot 16 weken. Sporters die met pubalgie te lang doorspelen bouwen een chronisch letsel op dat uiteindelijk rust van het hele seizoen kan vereisen.

De voorbereiding op een nieuw seizoen is het ideale moment voor liesblessurepreventie. Adductorenkracht daalt snel bij inactiviteit, een zomerstop van 6 tot 8 weken is genoeg voor significant krachtverlies. Starten met een hoog volume bij lage adductorenkracht is een directe risicofactor.

Het preventieplan

De aanpak is bewezen effectief. Doe het Copenhagen Adductor Programme 3 keer per week gedurende een voorbereiding van 8 tot 10 weken, progressief opgebouwd, dat geeft 41% minder liesblessures. Kies vóór de training voor een dynamische warming-up met zijwaartse uitvalspassen en heupkringen in plaats van statisch rekken. Test beide benen op adductorenkracht en pak asymmetrie aan vóór het seizoen begint. Kom je terug van een blessure, begin dan met techniektraining, daarna duel op lage intensiteit en pas als laatste volledig contact. Houd tijdens het seizoen 1 tot 2 keer per week excentrische adductorenoefeningen aan als onderhoud.