Tandenknarsen: waarom je het doet en wat eraan te doen is

Tandenknarsen is een vorm van overbelasting van je kauwspieren en kaakgewricht. Er zijn twee soorten. Slaapbruxisme gebeurt onbewust tijdens je slaap: je schuift of knarst dan met je tanden. Waakbruxisme is het klemmen overdag, vaak tijdens concentratie, autorijden of stress, zonder dat je tanden per se over elkaar schuiven. Veel mensen hebben een combinatie van beide.

Het is vooral een spier- en gewoontepatroon. Je kauwspieren horen het grootste deel van de dag ontspannen te zijn, met je tanden licht uit elkaar. Bij bruxisme staan die spieren juist veel te vaak en te lang aan.

Omdat het onbewust gebeurt, merken de meeste mensen het niet direct. Vaak is het je partner die het 's nachts hoort, of de tandarts die slijtage ziet. Let op deze signalen:

• Hoofdpijn bij het wakker worden, vaak rond de slapen
• Een gevoelige, stijve of vermoeide kaak, zeker 's ochtends
• Gevoelige tanden of zichtbare slijtageplekjes
• Klikken of het gevoel dat je kaak "op slot" schiet
• Aandrukplekken of een geribbeld randje aan de binnenkant van je wang
• Pijn die uitstraalt naar je oor, slaap of nek

Herken je hier meerdere van, dan is de kans groot dat je klemt of knarst.

Op zichzelf is af en toe klemmen niet gevaarlijk. Maar als het lang aanhoudt, kan de constante overbelasting klachten geven: slijtage aan je gebit, pijn en stijfheid in de kaak (kaakgewrichtsklachten of TMD), spanningshoofdpijn en soms pijn rond het oor. Klachten aan kaak en oor hangen vaak samen, daarover lees je meer op onze pagina over pijn in kaak en oor. Door de spanning kan het gewricht ook gaan klikken, lees meer over een klikkende kaak. Blijft de spanning hoog, dan kan het gewricht ook gaan blokkeren: lees meer over een kaak op slot. Hoe eerder je de spierspanning aanpakt, hoe kleiner de kans dat de klachten zich vastzetten.

De oorzaak is meestal een combinatie van factoren. De belangrijkste is spanning en stress: je lichaam ontlaadt die vaak 's nachts of onbewust via de kaak. Andere factoren die meespelen:

• Stress, drukte of piekeren
• Een onrustige slaap
• Veel cafeïne, alcohol of roken, zeker in de avond
• Een gespannen houding, bijvoorbeeld bij lang beeldschermwerk
• Soms de stand van je gebit of bepaalde medicatie

Voor een goede aanpak is het belangrijk om te weten wat bij jou de grootste rol speelt. Dat brengen we bij de intake in kaart.

Fysiotherapie geneest bruxisme niet als schakelaar, maar pakt wél de kern aan: de te hoge spierspanning en het onbewuste patroon. Uit onderzoek blijkt dat het gericht ontspannen en rekken van de kauwspieren kan helpen bij tandenknarsen. Bij Fysiotherapie Strijp-S werkt kaakfysiotherapeut Shauni Hermans onder andere met:

• Ontspannen en losmaken van de kauwspieren, waar nodig met dry needling van de kauwspier
• Mobiliseren van het kaakgewricht als je kaak stroef of "op slot" aanvoelt
• Houdings- en ademhalingsadvies om de spanning in kaak, nek en schouders te verlagen
• Bewustwording: leren voelen wanneer je overdag klemt, en dat afleren
• Oefeningen die je thuis blijft doen

Zo ziet je traject eruit:

• Intake en onderzoek. We bespreken je klachten, je slaap, je spanningsniveau en meten hoe het staat met je mondopening en kauwspieren. Dat is je startpunt.
• Uitleg. Je begrijpt precies wat er speelt en waarom.
• Persoonlijk plan met behandeling en oefeningen op maat.
• Opnieuw meten. We herhalen de metingen, zodat je je vooruitgang ziet.
• Zelf verder met wat je hebt geleerd.

Voor het beste resultaat werken we waar nodig samen met je tandarts.

Deze vraag krijgen we vaak. Kort: ze horen bij een andere behandelaar dan de fysiotherapeut.

Een bitje beschermt je gebit, maar lost de oorzaak, de spanning, niet op. Fysiotherapie en een bitje vullen elkaar dan ook goed aan. Overweeg je botox? Bespreek dat met je tandarts; wij richten ons op de spieren en de gewoonte.

Tandenknarsen komt bij kinderen veel voor: naar schatting bij 14 tot 20% van de kinderen. Meestal is het onschuldig en gaat het vanzelf over, vaak rond het wisselen van de melktanden. Let wel op als je kind overdag pijn aan de kaak heeft, klaagt over hoofdpijn, of moeite heeft met kauwen of de mond openen. In dat geval is een beoordeling verstandig.

Naast de behandeling helpt het om overdag bewuster met je kaak om te gaan. Een paar dingen die vaak helpen:

• Onthoud de regel: lippen samen, tanden uit elkaar. Je tanden horen elkaar alleen bij het kauwen te raken.
• Merk op wanneer je klemt (achter het beeldscherm, in de auto, bij stress) en laat je kaak dan bewust los.
• Beperk cafeïne, alcohol en roken, zeker in de avond.
• Leg een warme doek of kruik op je kaak om de spieren te ontspannen.
• Werk aan ontspanning en een rustig slaapritueel.
• Doe dagelijks een paar rustige kaakoefeningen om de kauwspieren te ontspannen.

Kaakfysiotherapie wordt vergoed vanuit je aanvullende verzekering. Hoeveel behandelingen je vergoed krijgt, hangt af van je polis, dus controleer je aanvullende pakket of vraag het na bij je zorgverzekeraar. Een prettig detail: vergoeding uit de aanvullende verzekering telt niet mee voor je eigen risico. We declareren rechtstreeks bij alle zorgverzekeraars. Je kunt vaak direct terecht via Directe Toegankelijkheid Fysiotherapie, al vragen sommige verzekeraars een verwijzing.

Wil je van je kaakklachten af? Kaakfysiotherapeut Shauni Hermans begeleidt je bij Fysiotherapie Strijp-S in Eindhoven, zonder wachtlijst. Lees meer over onze kaakfysiotherapie in Eindhoven of maak online een afspraak.